Uloga i uticaj Sjedinjenih Američkih Država na dalji tok pregovora Beograda i Prištine

Cilj rada je da prikaže kako će u pregovorima formalno glavnu riječ imati EU, ako je suditi prema izjavama najvažnijih zvaničnika koje će biti prikazane u daljem radu, dok će administracija novog predsednika SAD Džozefa Bajdena podržati evropske partnere i tako u značajnoj mjeri uticati na konačan ishod dijaloga između Beograda i Prištine.

Kraj XX vijeka donio je velike promjene na svjetskoj političkoj sceni. Pad Berlinskog zida, raspad Sovjetskog saveza, te pobjeda Zapadnog bloka, kapitalizma i liberalne demokratije presudno su uticali na dešavanja u narednoj deceniji. Za to vrijeme, na Balkanu, SFRJ se raspala u oružanim sukobima. Nakon građanskog rata u BiH, uslijedio je sukob na Kosovu i Metohiji između Albanaca i Srba, što je bio povod za NATO agresiju na SRJ. Značajnu podršku albanskoj strani pružile su SAD, koje od tada Zapadni Balkan posmatraju kao prioritetni prostor svog djelovanja. Iako je status Kosova i Metohije tada regulisan Rezolucijom 1244 SB UN, Kosovo je jednoglasno proglasilo nezavisnost 2008. godine, što su SAD ubrzo podržale. U godinama poslije došlo je do potpisivanja Briselskog sporazuma, koji je doveo Beograd i Prištinu za pregovarački sto pod pokroviteljstvom Evropske unije. Status Kosova do danas nije u potpunosti regulisan u međunarodnopravnim okvirima, ali su sve vrijeme prisutni značajni napori da se to pitanje riješi. Dok Priština, EU i SAD zagovaraju potpunu normalizaciju i međusobno priznanje Beograda i Prištine, dotle Srbija, uz podršku Rusije i Kine, ne želi da njeni interesi budu zanemareni, te teži kompromisnom rješenju.

Autor je ovim esejem zauzeo treće mesto na nagradnom konkursu za najbolji esej na temu budućnosti odnosa između Srbije i SAD, koji su raspisali BCBP i Centar za studije Sjedinjenih Američkih Država Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Beogradu. Cilj konkursa je bio podsticanje razmišljanja o tome kako će se sprsko-američki odnosi razvijati tokom administracije predsednika Džozefa Bajdena.

Ovaj konkurs je deo projekta „Otvoreno o srpsko-američkim odnosima“, koji sprovodi Beogradski centar za bezbednosnu politiku u partnerstvu sa Fakultetom političkih nauka Univerziteta u Beogradu, a uz podršku ambasade SAD u Srbiji.