Migranti odlaze, mržnja ostaje – antimigrantska ekstremna desnica u Srbiji

Ekstremna desnica je prisutna u Srbiji još od oružanog raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije 1990-ih godina. Njenu tematsku okosnicu predstavljaju srpski nacionalizam i šovinizam, očuvanje patrijarhalne porodice i suprotstavljanje istopolnim brakovima, kao i antiglobalizam, te jačanje veza sa Rusijom. Migranti nisu bili tema ekstremnih desničara čak ni u vreme „migrantske krize” 2015. i 2016. godine, kada je kroz Srbiju prošlo oko milion izbeglica. Do promene je došlo pre tri godine, kada su desničarske političke partije „Dveri” i „Dosta je bilo” počele da plaše građane da će postati manjina zbog masovnog naseljavanja migranata u Srbiji. Jedan broj ekstremno desničarskih grupa prihvata ovakvu retoriku, koja ubrzo prerasta u akcije „građanskih hapšenja”, presretanja i zastrašivanja „ilegalnih” migranata. Osim neposrednih posledica, kao što su maltretiranje i zastrašivanje migranata, ovakve aktivnosti ekstremnih desničara imaju i dugoročne, manje vidljive posledice po društvo u Srbiji, kao što je uticanje na širenje stavova i vrednosti suprotnih demokratskom poretku.

U ovom istraživanju nastojali smo da utvrdimo koji su to glavni faktori, kako globalni tako i oni specifični za Srbiju, koji doprinose tome da ekstremna desnica i njeni pratioci prihvataju antimigrantske politike. Istražili smo i ko su glavni protagonisti antimigrantskih narativa među ekstremnim desničarima, koje antimigrantske narative i poruke najviše koriste, kao i koje mehanizme i kanale za njihovo širenje upotrebljavaju. Takođe smo istražili i kako ovakvo delovanje ekstremne desnice utiče na građane Srbije, a posebno na građane muslimanske veroispovesti. Izveštaj je obuhvatio i rodnu dimenziju antimigrantske ekstremne desnice, njihov odnos prema ženama, kao i načine na koje ekstremističke grupe zloupotrebljavaju diskurs o rodnoj ravnopravnosti kako bi postigle svoje antimigrantske i islamofobne ciljeve. Na osnovu nalaza istraživanja ponudili smo preporuke za prevenciju i borbu protiv antimigrantskog/ovakvog delovanja ekstremne desnice.

Ova studija je objavljena uz podršku PREVEX projekta – Prevencija nasilnog ekstremizma na Balkanu i MENA regionu. PREVEX je finansijski podržan od strane Horizon 2020 istraživačkog i inovacionog programa EU, donatorski broj 870724.